İPLİK ÇEŞİTLERİ
Pamuk
iplikçiliğinde yaygın olarak kullanılan 2 çeşit iplik eğirme tekniği
bulunmaktadır.
Ring iplik
o ---Karde
o ---Penye
Open-end iplik
1. Ring İplik Üretimi
Ring iplik pamuğun uzun elyaflarından üretilmektedir. Ring
iplik karde ve penye olarak ikiye ayrılmaktadır. İki iplik arasındaki fark ise
penyeleme işleminden kaynaklanmaktadır. Penyeleme işlemi, makinayı besleyen
hammaddenin (pamuk) makinada bulunan taraklar yardımıyla yoğun bir tarama
işlemine tabi tutulması ve bu şekilde pamuğun kısa olan elyaflarının
ayrılmasıdır. Kullanılan pamuğa ve makine ayarlarına bağlı olarak %5-%25
oranında elyaf, hammadde içerisinden çıkartılarak farklı şekilde
değerlendirilebilmektedir.
Penye ipliğin karde iplikten farkı ise,
penyeleme işlemi sonrasında elde edilen daha uzun elyaflar kullanılarak
üretilmesidir.Bu şekilde çok daha ince numaralarda iplik üretilebilmektedir.
Yüksek kalitede üretilen, son derece düz bir yapıya sahip, daha yumuşak ve
emiciliği yüksek olan bu iplik; gömlek, iç çamaşırı, bayan kıyafetleri, yüksek
kaliteli nevresim üretiminde kullanılmaktadır.
Son yıllarda yaşam
standartlarının yükselmesi ile birlikte ev tekstili sektöründe de kullanılmaya
başlanan karde ve ring iplikler sayesinde yumuşaklık ve doğallıkla birlikte
uyku kalitesi de artırılmıştır. Ayrıca endüstriyel kullanımlarda (Hotel,
Restaurant ve Hastane tekstili) kaliteyi artırmakla beraber kullanım ömrünü
uzatmış ve son kullanıma kadar ilk günkü düz görüntüsünü koruyarak işletmeler
adına avantajlar sağlamıştır.
Karde ve penye iplik open-end ipliğe göre daha
kalitelidir.Üretim aşamasında daha az büküm
sayısı ile bütünlük sağlanabildiği için open-end ipliğe göre daha yumuşak ve
daha düz dokuya sahiptir ve emiciliği daha yüksektir. Ayrıca mukavemeti de
oldukça güçlü olan bu ipliklerle üretilen kumaşlarda tüylenme veya bitlenme
diye tabir edilen deformasyon oranı çok düşüktür. Ancak bu ipliklerin
maliyetinin open-end ipliğe göre daha yüksek olduğunu belirtmek gerekmektedir.
2. Open-End İplik Üretimi
Open-End (açık uç) iplik eğirme sistemi ring ipliğe göre
tamamen farklı bir üretim tekniğidir. Ring ipliğin aksine pamuğun kısa olan
elyaflarından üretilmektedir. Kısa elyaflar kullanılarak hazırlanan pamuk
fitili ile çok yüksek devirde dönen bir rotor beslenir. Merkezkaç kuvveti
sayesinde fitil, rotor yüzeyine yayılarak yapışır. Rotor içerisine uzatılan bir
iplik sürekli olarak çekilerek open-end iplik üretilmektedir. Pamuğun en kısa
elyaflarının dahi değerlendirilerek üretimi yapılan bu iplik oldukça
ekonomiktir. Bütünlüğü sağlayabilmek için büküm sayısı ring sistemine göre daha
yüksek olmak zorundadır. Bu da daha sert bir yapıya sahip olmasına sebebiyet
vermektedir.
OPEN-END İPLİĞİ İLE RİNG
İPLİĞİ ARASINDAKİ FARKLAR
1-Open-End iplik eğirmede üretim hızı Ring eğirme
sistemlerine nazaran daha yüksektir. Bu da üretimi artırırken maliyetin
düşmesini sağlayan bir etkendir.
2-Open-End iplik eğirmede işlem aşamaları Ring eğirmeye göre daha kısadır. Bu
da maliyeti düşürücü faktörlerdendir.
3-Open-End sisteminde üretilen iplik Ring ipliğinden daha hacimli, daha
elastik, daha emicidir ve tüylülük azdır. Çok yüksek büküm verilmemişse tutumu
da iyidir. Emicilik özelliğinin iyi olması haşıl alma yüzdesinin yüksek
olmasını ve daha parlak tonların elde edilmesini sağlar.
4-Open-End sisteminde üretilen ipliğin bütününde özellikler Ring ipliğe nazaran
daha az değişkendir. İncelik, düzgünsüzlük, dayanıklılık v.s. iplik boyunca daha
az değişir.
5-İşlem gereği Open-End ipliklerinin kesitinde ortalama 70-100 lif olmak
zorundadır. Bu yüzdendir ki Open-End iplikleri Ring iplikleri (kesitte ortalama
50-70 lif gerektirir) kadar ince numaralarda üretilemezler.
Örneğin
Open-End sisteminde teorik olarak Ne40 iplik yapılabilse de pratikte Ne30
numara ipliğin üzerine çıkılmaz.
6-Open-End iplik eğirme işleminin bir teknolojik dezavantajı iplik
yüzeyinde oluşan sarmal liflerdir. Eğrilmiş iplik, rotor oyuğu içerisine
beslendiğinde liflerin bir kısmı ipliğin yüzeyine büküm yönünde sarılır. Bu
özelliği Open-End iplikleri Ring ipliklerinden ayırmada kullanabiliriz. İpliği
büküm yönünün tersi yönünde iki baş parmağımız ile açmaya çalıştığımızda Ring
ipliklerin bükümünün açıldığını ve liflerin ortaya çıktığını fark edebiliriz,
ancak Open-End ipliklerin yüzeyinde, yukarıda bahsedilen sarmal lifler ipliğin
bükümünün açılmasına müsaade etmezler ve ipliğin kıvrılıp kaldığını görürüz.
7-Open-End ipliklerin mukavemeti Ring ipliklere göre % 15-20 daha düşüktür.
Büküm daha çok artırılarak mukavemet artırılabilir. Fakat bu da tutumun
sertleşmesine neden olur.
8-Open-End iplikler çoğunlukla kısa elyaftan üretilmiş ipliklerdir.
9-Open-End iplikler genellikle çok yüksek mukavemet gerektirmeyen birçok
mamülün üretiminde kullanılmaktadır. Her geçen gün de kullanım alanı
genişlemektedir.Teknolojik olarak, dokumada Open-End iplikleri atkı ve çözgü
ipliği olarak kullanılabilir. Daha üniform, daha az ince yere sahip, elastik ve
daha yüksek aşınma dayanımına sahip olması Ring ipliklere nazaran çözgüde
kullanımı için avantaj teşkil eder. Emiciliğin iyi olması sebebiyle iyi de
haşıl alırlar. Atkı ipliği olarak da üniformluğu ve sürtünme mukavemeti
Open-End ipliklerine kullanımda avantaj sağlar. Örme kumaşların eldesinde de Open-End
iplikleri kullanılabilmektedir. Open-End ipliklerin hacimli yapısı dolayısıyla,
el ve makine ipliği olarak üretilmesi son derece uygundur. Fakat Open-End
ipliklerin düşük mukavemetli oluşu olumsuz bir etki olarak kendini gösterir.
Ring ve Open-End İpliklerin büyütülmüş
görüntüleri yukarıda görülmektedir.
A-Kısa lifli ring ipliği,
B-Uzun lifli ring ipliği, C-Kısa
lifli open-end ipliği, D-Uzun lifli open-end ipliği
* RİNG İPLİK VE OPEN-END İPLİK AYRIMI, SEKTÖRÜMÜZDE DAHA ÇOK ÖRME KUMAŞ
CİNSLERİNDE KARŞIMIZA ÇIKMAKTADIR. PİKE, SÜPREM, İKİ İPLİK, ÜÇ İPLİK, RİBANA,
POLAR GİBİ ÖRME KUMAŞ ÇEŞİTLERİNDE, KALİTE VE MALİYET DEĞİŞİKLİK GÖSTERİR.